Begroting 2020

Thema Toekomstbestendig en Duurzaam

Doelen en speerpunten

Onderwerpen

Heerenveen klimaatneutraal

Energietransitie

Circulaire economie

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

Overkoepelende activiteiten

Heerenveen klimaatneutraal

Algemeen

Wat willen we bereiken?

We zetten in op ‘duurzaamheid’ in brede zin:

  • Energietransitie: de verandering van de huidige fossiele brandstoffen naar duurzame energie (opgewekt met bijvoorbeeld geothermie, zon en wind).
  • Klimaatadaptatie: aanpassing aan het veranderende klimaat, om goed voorbereid te zijn op extreem weer (hitte, droogte, clusterbuien).
  • Biodiversiteit: omvat alle soorten planten, dieren en micro-organismen en hun omgeving.
  • Circulaire Economie: het maximaal inzetten en hergebruiken van grondstoffen door bij de productie al rekening te houden met afvalreductie.

Wat gaan we daarvoor doen?

In het duurzaamheidsprogramma 2019-2022 zijn onze activiteiten per thema uitgewerkt. In de perspectiefnota 2020 is voor de meeste van deze activiteiten budget georganiseerd. Hieronder zijn per thema de belangrijkste activiteiten voor 2020 benoemd. Voor een deel bestaan deze activiteiten uit voorbereiding en/of het opstellen van een plan van aanpak. Voor die activiteiten is nog geen rekening gehouden met eventuele uitvoeringskosten. Als dit het geval is, is dit bij het onderwerp vermeld.

Kijk voor het complete duurzaamheidsprogramma hier.

Energietransitie

Het plan van aanpak Aardgasvrij Heerenveen en de uitrol in pilotgebieden

Wat willen we bereiken?

Voor 2050 moeten zeven miljoen huizen en één miljoen gebouwen goed geïsoleerd worden en van duurzame warmte en schone elektriciteit worden voorzien.
Elke regio maakt daarvoor een Regionale Energiestrategie. Daarin staan:

  • De beschikbare (grootschalige) warmtebronnen binnen de regio, de warmtebehoefte en de bestaande en geprojecteerde warmte-infrastructuur in de regio.
  • Betrokkenheid van relevante stakeholders (voor warmtetransport, productie en afname).
  • Een procesvoorstel hoe de regio beschikbare bronnen, warmtevraag en infrastructuur logisch, efficiënt en betaalbaar wil gaan koppelen.

De Regionale Energiestrategie (RES) vormt de regionale basis voor de gemeentelijke transitievisie warmte en plan van aanpak aardgasvrij. Lees hier meer over de RES.

Wat gaan we daarvoor doen?

Wij hebben in 2022 voor ieder dorp en wijk een Plan van Aanpak Aardgasvrij (warmtetransitieplan) gereed. We maken een start in 2020. Het plan moet op wijk- en buurtniveau duidelijkheid scheppen over de benodigde aanpassingen voor koop- en huurwoningen in de infrastructuur. We ontwikkelen het plan samen met bewoners, eigenaren, woningcorporaties, Liander en de bouwkolom. Zowel technische kenmerken (ouderdom gasnet) als sociale aspecten (aandeel woningbouwcorporatiebezit en betaalbaarheid) zijn uitgangspunten voor de aanpak. De investering in deze infrastructuur wordt betaald door meerdere partijen, waaronder de gemeente, de netbeheerder, de woningcorporaties, de inwoners en bedrijven. Medio 2020 moet vanuit Friesland een eerste ‘bod’ aan het Rijk worden overhandigd. Voor meer informatie: link RES.

In 2020 organiseren we een wijken- en dorpenkaravaan. We gaan samen met de omgeving één of meer opties vastleggen voor het aardgasvrij maken van wijk en dorp. Daarnaast geven we – voor zover mogelijk – antwoord op vragen en knelpunten van inwoners. Dit leggen we vast in het warmtetransitieplan. Dit is een plan van aanpak aardgasvrij. In 2021 ronden we dit af. Dan kiezen we welke wijken en dorpen het eerst 'aan de beurt’ zijn. Vanuit onze gemeente nemen we een actieve rol op ons bij het vormgeven van de Regionale Energiestrategie.

De opwekking van duurzame energie gebeurt zoveel mogelijk lokaal, onder meer met 75 hectare zonnepark

Wat willen we bereiken?

Ons langetermijndoel is: in 2050 energieneutraal. Daarom hebben we het doel om lokaal veel meer duurzame energie op te wekken. Daarvoor willen we in 2022 75 hectare zonnepark gerealiseerd hebben. Op deze gemeentelijke pagina vindt u een actueel overzicht van initiatieven in onze gemeente. Daarnaast willen we kleine windturbines mogelijk maken. We zetten in op thema’s als geothermie, aquathermie (TEO) en biomassa. Ontwikkelingen rond waterstof als duurzame energiedrager houden we bij. Uitgangspunten zijn: het behouden van ons lokale karakter, het draagvlak en de participatie.

Wat gaan we daarvoor doen?

We gaan actief om met initiatieven van derden. We denken mee, kijken naar mogelijkheden en kansen en wijzen op onmogelijkheden. Daarnaast bereiden we de ontwikkeling van zonneparken op eigen grond voor, bijvoorbeeld op de zandwinput Oudehaske en Klaverblad Noordoost. We verwachten dat de uitwerking van het bestuursakkoord van de provincie ruimte gaat bieden voor kleine windmolens. Zodra dit duidelijk is, werken we dit uit naar de Heerenveense situatie. Dit biedt initiatiefnemers (waarschijnlijk vooral agrariërs) en omwonenden snel duidelijkheid over de kansen en mogelijkheden in Heerenveen. We onderzoeken de mogelijkheden om inkomsten uit onder andere zonneparken terug te laten vloeien naar de samenleving.

We verwachten de eerste uitkomsten van de Regionale Energiestrategie halverwege 2020. De Regio Friesland biedt dit eerste bod aan het Rijk aan. Lokaal analyseren we welke gevolgen de RES heeft voor ons lokale beleid rond zonneparken (Notitie zonneparken, 2016). Indien nodig herijken we ons beleid.
In de begroting zijn procesmiddelen opgenomen voor de begeleiding van initiatieven en eventueel daarvoor benodigd onderzoek.

Lokaal energie Experimenten Fonds (thematisch raadsakkoord)

Wat willen we bereiken?

In het thematisch Raadsakkoord heeft de raad aangeven transparant en volgbaar experimenten met de energietransitie te willen faciliteren. Het gaat dan concreet om experimenten van onderop, op initiatief van inwoners, lokale bedrijven, scholen of andere (maatschappelijke) organisaties. Het doel van deze initiatieven is toewerken naar gasloze dorpen, wijken, straten en bedrijven(terreinen).

Wat gaan we daarvoor doen?

De werkgroep Thematisch Raadsakkoord Energietransitie laat momenteel een afwegingskader ontwikkelen waarmee transparant en volgbaar experimenten met de energietransitie gefaciliteerd kunnen worden. De raad kan vervolgens afwegen welke initiatieven we ondersteunen met middelen (in EUR, menskracht, deregulering enzovoorts).  
Het idee is dit via een Lokaal Energie Experimentenfonds vorm te geven. Dit is onder voorbehoud van formele besluiten die nog genomen moeten worden. Deze besluiten worden nog in 2019 verwacht. In de begroting is vooralsnog geen rekening gehouden met eventueel benodigde middelen.

Ontwikkelen lokaal energie informatiepunt (thematisch raadsakkoord)

Wat willen we bereiken?

In het thematisch Raadsakkoord heeft de raad aangeven transparant en volgbaar experimenten met de energietransitie te willen faciliteren. Tijdens een bijeenkomst in november 2018 gaven inwoners aan behoefte te hebben aan ondersteuning. Inwoners willen graag dat de gemeente zorgt voor onafhankelijke en objectieve kennisdeling over onder meer de volgende onderwerpen:

  • Kennis over de techniek van de energietransitie.
  • Uitwisseling van rapportages, visies en onderzoeken over de energietransitie.
  • Ondersteuning bij het vergroten van het enthousiasme over de energietransitie, bijvoorbeeld binnen dorpen.

Wat gaan we daarvoor doen?

De werkgroep Thematisch Raadsakkoord Energietransitie laat onderzoeken welke mogelijkheden een Lokaal Energie Informatiepunt biedt. Het idee is om dit digitale informatiepunt eventueel uit te breiden met een ‘meitinker energie’. Een en ander is onder voorbehoud van formele besluiten die nog genomen moeten worden. Deze besluiten worden nog in 2019 verwacht. In de begroting is vooralsnog geen rekening gehouden met eventueel benodigde middelen.

We ondersteunen inwoners, energiecoöperaties en lokale initiatieven bij het ontwikkelen en uitvoeren van plannen.

Wat willen we bereiken?

We zetten in op groei van lokale bewonersinitiatieven om wijken en dorpen te verduurzamen.
Bewoners hebben vaak ideeën om hun wijk of dorp te vergroenen. Daarmee dragen ze bij aan een mooiere, gezondere en duurzame omgeving. In Akkrum, Aldeboarn, Jubbega en Tjalleberd e.o. gebeurt dit al. Daar zijn lokale energiecoöperaties actief.  
We stimuleren het ontstaan van dit soort initiatieven door samen met inwoners plannen te maken voor de directe leefomgeving. Door wijkbewoners met elkaar in contact te brengen, kan er een 'spin-off' ontstaan, zoals samenwerking voor energietransitie.

Wat gaan we daarvoor doen?

We ondersteunen lokale energie-initiatieven door het aanbieden van een methode 'energiemix' of een ander hulpmiddel. Het hulpmiddel dat we kiezen hangt af van de vraag en behoefte van de wijk- of dorpsbewoners. Dit project doen we in Streekagenda-verband samen met de andere gemeenten in Zuidoost-Friesland. Daarmee creëren we meer draagvlak, inzicht en enthousiasme. In de begroting zijn we uitgegaan van de ondersteuning van drie tot zes initiatieven, afhankelijk van de specifieke vraag.

We ondersteunen maatschappelijke voorzieningen (zoals sportclubs en buurthuizen) en MKB

Wat willen we bereiken?

We streven naar  energetische verbetering van sportaccommodaties, buurthuizen en scholen.  We helpen de eigenaren van deze gebouwen de eerste stappen in deze richting te zetten.

Wat gaan we daarvoor doen?

In 2019 hebben we voor het eerst een gratis energiescan aangeboden aan sportverenigingen met een eigen accommodatie. Op basis van de leerervaringen bekijken we in 2020 de mogelijkheden van een uitrol van dit project naar ander maatschappelijk vastgoed, zoals dorpshuizen, wijkcentra en scholen.

Laadpalenplan

Wat willen we bereiken?

We spelen in op toekomstige ontwikkelingen rond duurzame mobiliteit. We zijn klaar voor de gevolgen die dat lokaal heeft.

Wat gaan we daarvoor doen?

Eind 2020 hebben we een integrale visie op de elektrische laadinfrastructuur en een strategisch plaatsingskader voorzien van plankaarten. Dit doen we in regionaal verband (Friese gemeenten, provincie Fryslân en andere partijen).

Circulaire economie

De hoeveelheid te verbranden huishoudelijk restafval is afgenomen tot 100 kg in 2020 (per inwoner per jaar, programma VANG).

Wat willen we bereiken?

We willen voldoen aan de landelijke doelstellingen die in het programma VANG zijn opgenomen. Hierdoor kunnen we zoveel mogelijk waardevolle grondstofstromen recyclen. Voor de bewoners blijven de kosten voor afval zo laag mogelijk.

Wat gaan we daarvoor doen?

We zijn in 2019 gestart met een palet aan activiteiten: DIFTAR+ is daarbij een belangrijke. Onze inwoners betalen nu per kg restafval, zodat ze geprikkeld worden om na te denken over het afval dat ze weggooien. Gft-afval zamelen we gratis in en de meeste afvalsoorten op de milieustraat kunnen ook gratis worden ingeleverd. Ook in 2020 gaan we verder met activiteiten die gericht zijn op het bewuster omgaan met huishoudelijk afval en zwerfafval. Zo organiseren we een nieuw project met wasbare babyluiers en doen we mee met het door Nederland Schoon georganiseerde project Friesland Schoon.

Circular Valley krijgt vorm; de eerste kansrijke projecten zijn gestart

Wat willen we bereiken?

We willen graag inzicht in de huidige stand van zaken van de circulaire economie in Heerenveen. We willen vooral weten op welke kansrijke ontwikkelingen we als gemeente (of regio) samen met bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere organisaties kunnen inspelen. Tijdens dit proces willen we ook inzicht krijgen in de belangrijkste grond- en reststromen in onze gemeente/regio om daarmee kansen zo concreet mogelijk te maken. Dit sluit aan bij het provinciale proces rond de ontwikkeling van een ‘grondstoffenbank’.

Wat gaan we daarvoor doen?

We ontwikkelen een Visie Circular Valley. Hierin maken we het thema circulaire economie concreet. Ook geven we hierin een voorzet voor profilering en marketing rond dit thema. In de visie zal onder andere aandacht zijn voor de volgende vragen:

  • Welke spelers hebben (nu en toekomst) een belangrijke of kansrijke rol?
  • Wat is het wenkend perspectief voor de korte termijn (2022) en welke consequenties heeft dit (werken die ook belemmerend of beperkend?)?
  • Welke stappen moeten we zetten om uit te groeien tot Circular Valley Heerenveen en wie heeft welke rol?
  • Welke middelen van de gemeente zijn nodig?

Klimaatadaptatie en biodiversiteit

De knelpunten voor hitte en water zijn bekend en we hebben inzicht in oplossingen

Wat willen we bereiken?

We hebben inzicht in de oplossingen om de gemeente klimaatadaptief te maken. Ons doel is het wegnemen of minimaliseren van de huidige knelpunten, voor zover dat mogelijk is. In 2050 is onze gemeente klimaatadaptief ingericht voor water, droogte en hitte.

Wat gaan we daarvoor doen?

In 2020 starten met een actieplan: in welke gebieden zijn de grootste knelpunten of op korte termijn knelpunten te verwachten? In welke gebieden zijn al ontwikkelingen gepland waarbij we kunnen aanhaken? Welke oplossingen zijn er? Zijn deze haalbaar en betaalbaar? Op basis van dit actieplan starten we met het zoveel mogelijk opheffen van de knelpunten. Dat doen we door samen met de verschillende actoren maatregelen uit te werken. Onderdeel hiervan is dat we met een nieuwe techniek van Augmented Reality wateroverlast zichtbaar en beleefbaar maken voor inwoners.

We weten welke schakels in ons natuurnetwerk ontbreken en de eerste acties zijn in uitvoering

Wat willen we bereiken?

We willen in onze regio – binnen en buiten de bebouwde kom - robuuste natuurverbindingen en stapstenen voor flora en fauna ontwikkelen. Dit noemen we een natuurnetwerk. Met dit natuurnetwerk willen we bereiken dat de biodiversiteit van mens, dier en plant in onze leefomgeving verbetert.

Wat gaan we daarvoor doen?

We gaan het natuurnetwerk en de ontbrekende schakels en gewenste verbindingen met natuurgebieden in beeld brengen op een natuurnetwerkkaart. Deze kaart geeft ons inzicht in sterke gebieden en netwerken en zogenaamde ‘witte vlekken’: gebieden waar actie nodig is. Deze kaart wordt de basis van het beleid en het kader voor de keuze en toetsing van beheer, (inrichtings-)projecten en bewonersinitiatieven. De eerste acties om biodiversiteit te vergroten zijn in uitvoering. Denk daarbij aan aanpassingen in structureel beheer, het benutten van kansen bij projecten en werkzaamheden (bijvoorbeeld het inzaaien van bloemenbermen) en het ondersteunen van ideeën en initiatieven (onder meer ecologisch maaien De Deelen, bewustwordingscampagne biodiversiteit en ondertekening bijenpact). De vergroting van de biodiversiteit voor de natuurlijke bestrijding van eikenprocessierups heeft onze specifieke aandacht.

Het centrum van Heerenveen is een showcase voor vergroening in stedelijk gebied

Wat willen we bereiken?

Dat het centrum van Heerenveen gaat veranderen, staat vast. Uit het proces G1000 Heerenveen blijkt dat inwoners en ondernemers kansen zien en benoemen rond het vergroenen van het centrum. Vergroenen heeft een positief effect op zowel het veranderend klimaat (opvang regenwater, voorkomen hittestress) als de biodiversiteit. We zien vergroening van het centrum als een fundament voor de ontwikkelingen in het centrum.

Wat gaan we daarvoor doen?

2020 staat in het teken van onderzoek en het inventariseren van kansen. Dit doen we door alle ingediende en goedgekeurde plannen van de G1000 tegen een groene meetlat te houden. Daarnaast inventariseren we het centrum fysiek; waar zijn mogelijkheden tot vergroenen? Zijn er kansen bij het ‘stegenplan’? Op basis van alle gegevens maken we een groenekansenkaart voor het centrum. Deze kansenkaart willen we daarna inzetten als onderlegger voor de uitwerking van plannen (visievorming) van het centrum.

Onze buitenruimte verandert naar klimaatbestendig en biodivers

Wat willen we bereiken?

We willen ervoor zorgen dat klimaatadaptatie en vergroting van biodiversiteit bij ruimtelijke plannen hoger op de agenda komt te staan als het gaat om belangenafwegingen en afspraken met bijvoorbeeld projectontwikkelaars. Hiervoor willen zelf ook goede ontwerprichtlijnen opstellen. Deze richtlijnen geven aan hoe we de biodiversiteit kunnen vergroten. Ook sluiten ze aan bij wat we als samenleving acceptabel vinden als het gaat om wateroverlast of hittestress.

Wat gaan we daarvoor doen?

We ontwikkelen ontwerprichtlijnen voor de buitenruimte. Dit moet een heldere set richtlijnen zijn die goed toepasbaar is in ruimtelijke projecten. Het moet goed zichtbaar zijn welke effecten de richtlijnen beogen.

Overkoepelende activiteiten

Inwoners, organisaties en gemeente hebben meer kennis over de onderwerpen

Wat willen we bereiken?

Samen met onze inwoners, bedrijven en organisaties gaan we aan de slag met duurzame thema’s. Er zijn veel processen, projecten en ontwikkelingen die simultaan of zelfs dwars door elkaar verlopen. Herkenbaarheid van en betrokkenheid bij de thema’s zijn daarom essentieel. Dat bereiken we met een doeltreffende boodschap met een duidelijke afzender. Ook moet er helder inzicht zijn in wat projecten en processen bijdragen aan de verduurzaming van onze gemeente en het welzijn van inwoners en ondernemers.

Wat gaan we daarvoor doen?

We maken een strategisch communicatieplan en voeren dit uit. Een greep uit de onderdelen van dit plan:

  • Voortdurende algemene communicatie om de energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit en circulaire economie onder de aandacht te brengen.
  • Het delen van goede lokale voorbeelden en het waarderen van ambassadeurs, door het uitreiken van de Sinnestriel (bedrijven/organisaties) en Duurzame Duim (inwoners).
  • Zorgen voor het aanpassen, verbeteren en up-to-date houden van de website en inzet van social media.
  • Verbinding leggen tussen projecten onderling; alles draagt bij aan hetzelfde doel.
  • Benutten van landelijke communicatie (kennisdelen, onafhankelijke websites en onderzoeken, bijvoorbeeld hittestresstest, Milieucentraal)
  • Mensen informeren over wat ze zelf kunnen doen. Met expliciete aandacht voor de persoonlijke voordelen die dat oplevert. Bijvoorbeeld meer groen bij biodiversiteit, comfort bij huisisolatie en minder afval bij hergebruik.
  • Voor mensen die (samen) aan de slag willen: gezamenlijke inkoopacties van isolatie of zonnepanelen, communicatie over beschikbare regelingen en leningen en de medewerking aan acties, zoals de buurttuin en Actie Steenbreek.

De gemeente geeft het goede voorbeeld

Wat willen we bereiken?

We hebben grote ambities op elk van de drie duurzaamheidsthema’s. Om deze te realiseren hebben we veel spelers nodig, zoals inwoners, bedrijfsleven, scholen, kennisinstellingen en andere overheden. We vinden het belangrijk om ook zelf aan de slag te gaan en het goede voorbeeld te geven. Dit doen we op verschillende terreinen:

  • We verduurzamen onze gemeentelijke gebouwen. We voldoen daarmee aan de gemeentelijke ambitie en de rijksverplichting. Op lange termijn is onze ambitie energieneutraal, voor de kortere termijn (2023) label C. Waar mogelijk koppelen we dit met klimaatadaptatieve maatregelen, zoals een groene gevel, klimaatadaptatieve materialen of zonwering. Een ander aandachtspunt is het effect van de gebouwen op de directe omgeving, bijvoorbeeld het langer vasthouden van regenwater en het geven van verkoeling.
  • Openbare verlichting op LED. Ons doel is dat 40% van de openbare verlichting in 2020 energiezuinig is. Daarnaast willen we lichtvervuiling verder terugdringen en een betere lichtbeleving in de openbare ruimte realiseren. Deze aspecten komen terug in het nieuwe lichtbeleidsplan voor de periode 2020-2024.
  • Zoveel mogelijk duurzame brandstoffen voor ons eigen wagenpark.
  • Ontwerprichtlijnen voor een klimaatadaptief en biodivers buitengebied (zie onder kopje Klimaatadaptatie en biodiversiteit).
  • Op termijn een afvalvrij gemeentehuis.
  • Een start met circulair inkopen.
  • We werken aan voldoende draagvlak en hebben oog voor inwoners met een smalle beurs.

Wat gaan we daarvoor doen?

  • Gemeentelijke gebouwen: we maken een inventarisatie waarbij we per gebouw beschrijven welke maatregelen moeten worden uitgevoerd. Ook stellen we vast welke kosten er mee gemoeid zijn om aan de rijksverplichting en/of de gemeentelijke ambitie te voldoen. Op basis van deze inventarisatie maken we een voorstel voor gefaseerde uitvoering.
  • Openbare verlichting op LED: we werken al een aantal jaar aan het omzetten van armatuur naar LED. Tot nu toe doen we dat bij regulier onderhoud. In 2020 maken we een plan voor het verduurzamen van de grote energieverbruikers en starten we met de uitvoering. We passen maatwerk toe bij het terugdringen van lichtvervuiling en realisatie van betere lichtbeleving. Ook stimuleren we inwoners om minder verlichting te gebruiken. Daarnaast blijven we met bewoners communiceren over ons beleid voor openbare verlichting en de gevolgen daarvan voor de eigen leefomgeving en beleving.
  • Eigen wagenpark op duurzame brandstoffen: we zijn recent overgestapt op blauwe diesel voor het deel van ons wagenpark dat nog niet fossielvrij is. Op natuurlijke vervangingsmomenten stappen we over op voertuigen met duurzame brandstoffen, elektrisch of waterstof.
  • Een afvalvrij gemeentehuis: op kleine schaal (een deel van het gemeentehuis) experimenteren we met een verdergaande scheiding van afvalstromen. Met de leerervaringen die we hiermee opdoen maken we in een later stadium een plan van aanpak voor het hele gemeentehuis.
  • In 2019 is een plan van aanpak gereed voor circulair inkopen. Begin 2020 leggen we een plan voor om circulair inkopen in de organisatie in te voeren. Voorlichting en bewustwording zijn onderdeel van dit plan.

Zoals we hierboven omschrijven, zijn in de begroting middelen opgenomen om de voorbereidingskosten, plannen van aanpak en andere kosten te dekken. Op basis van de uitkomsten besluiten we per activiteit welke investeringen er noodzakelijk zijn om de plannen te kunnen uitvoeren.

We organiseren en formaliseren een Programmateam Duurzaamheid

Wat willen we bereiken?

Het programma Duurzaamheid is complex. Daarom willen we met het geformeerde programmateam bereiken dat de betrokken werkvelden, afdelingen, sectoren en samenwerkingsverbanden elkaar versterken in de opgaven rond het thema 'toekomstbestendig en duurzaam'.

Wat gaan we daarvoor doen?

We gaan het bestaande programmateam Duurzaamheid in meer formele lijn continueren en uitbreiden via:

  • Een langetermijnprogramma met eigen middelen, ondersteuning en communicatie.
  • Het beleggen van verantwoordelijkheden in het programmateam. Op die manier weet iedereen wat er van hem of haar wordt verwacht zodat dingen niet dubbel gebeuren of worden vergeten.
  • Het maken van verbindingen gedurende de uitvoering: hoe kun je elkaars projecten sterker maken?
  • Het aantrekken van de benodigde personele inzet die bijdraagt aan bovenstaande elementen.